Nieuws

Voor het tijdschrift ‘De Onderbouwing’ schreef Sandra Brouwer het volgende artikel onder de titel "Uit de school geklapt"

Afstudeerder: Sandra Brouwer
Studie: Construction, Management & Engineering. TU Delft
Afstudeeronderzoek: Building on tunnels – suggestions to improve the decision making process
Waar: Uitgevoerd bij advies- en ingenieursbureau Hompe & Taselaar BV.
Begeleiding: Prof. Ir. J.W. Bosch, drs. M. Leijten, Prof. Mr. Dr. H.D. Ploeger, drs. F. Taselaar.

Als je de techniek buiten beschouwing laat, is bouwen op een tunnel altijd een optie. Er zijn geen regels of richtlijnen die gebiedsontwikkeling op een tunnel verbieden. Het heeft juist verschillende voordelen. Het ondergronds brengen van ingeklemde infrastructuur maakt uitbreiding mogelijk en biedt verlichting voor omwonenden. Bovendien strookt het met de wens van veel gemeenten om nieuwe functies binnen bestaand stedelijk gebied te ontwikkelen. Toch wordt er niet vaak op een tunnel gebouwd, waarom niet? Sandra Brouwer, afstudeerder aan de TU Delft, is van mening dat het hem zit in het besluitvormingsproces. Zij onderzocht hoe dat proces ingestoken kan worden zodat men vaker besluit op een tunnel te bouwen.

Waarom zou men niet op een tunnel willen bouwen?
Er zijn verschillende aspecten die het besluitvormingsproces - gaan we wel of niet op de tunnel bouwen? - erg complex maken. Zo moet er rekening worden gehouden met de externe veiligheid. Voor alle infrastructuur wordt een veiligheidszone bepaald aan de hand van een kwantitatieve risicoanalyse. Veiligheidsrichtlijnen zeggen vervolgens dat er binnen dat gebied geen kwetsbare bebouwing gerealiseerd mag worden. Buiten de veiligheidszone zijn er echter geen beperkingen voor gebiedsontwikkeling. Dit betekent dat als de tunnel zo veilig wordt uitgevoerd dat de veiligheidszone volledig afwezig is (bijvoorbeeld door geen gevaarlijke stoffen toe te staan in de tunnel), er vanuit veiligheidsrichtlijnen geen beperkingen zijn voor het bouwen op tunnels.

Naast de veiligheid, spelen ook juridische aspecten een rol in het besluitvormingsproces. De eigendomsverhoudingen zijn niet vanzelfsprekend. Er moet een zakelijk recht, zoals een recht van opstal, worden verstrekt om gelaagd eigendom mogelijk maken. Daarnaast is het besluit afhankelijk van financiële en sociale voordelen. De directe opbrengsten van de gebiedsontwikkeling op de tunnel en de bijbehorende kosten kunnen verrekend worden binnen de Wet Ruimtelijke Ordening. Maar goed functionerende infrastructuur dient een groter belang dan men kan vertalen naar directe opbrengsten en kosten. Ook deze zaken moeten worden meegewogen.

Moeilijkheden overwinnen
Sandra’s onderzoek richtte zich op het verbeteren van het complexe besluitvormingsproces. Daartoe stelde ze vast dat het samenspel van actoren de rode draad is in de complexiteit. Het is niet mogelijk één partij te benoemen die beslissingen kan nemen zonder dat dit effect heeft op de belangen en doelen van andere partijen. Verbeteringen in het besluitvormingsproces moeten zich dus hierop richten.

Procesmanagement beschrijft dat kwaliteit voor een project met grote wederzijdse afhankelijkheden behaald wordt door de belangen van betrokken partijen zoveel mogelijk tegemoet te komen. Om dit te bereiken stelt Sandra vier hoofdstrategieën voor.
Allereerst moet men sturen op een open proces. De betrokkenheid van verschillende partijen verrijkt het resultaat en zorgt ervoor dat diverse belangen worden behartigd. Ten tweede is het van belang de kernwaarden van de betrokken partijen te beschermen. Er moet gezocht worden naar oplossingen waarin alle partijen zich kunnen vinden. De derde strategie is het waarborgen van de voortgang van het proces. Bij bouwen op tunnels kan het financiële voordeel een extra motivatie zijn voor een snel proces, omdat de winst uit gebiedsontwikkeling zal verminderen met de tijd. Tot slot is het van belang de inhoud van het proces te waarborgen. Zonder inhoudelijke beslissingen kunnen partijen zich terugtrekken, omdat ze geen affiniteit met de beslissing hebben. Risicoanalyses zijn hierbij goede hulpmiddelen.

Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces
Om bij een praktijkproject te bepalen in hoeverre de strategieën worden toegepast, heeft Sandra vijfentwintig indicatoren opgesteld. De strategie ‘kernwaarden beschermen’ vereist bijvoorbeeld dat partijen bij aanvang van het project hun kernwaarden kenbaar maken. Voor het waarborgen van de inhoud (derde strategie) is het van belang dat experts worden onderscheiden van stakeholders.

Aan de hand van de indicatoren heeft Sandra bij twee praktijkprojecten (Spoorzone Delft en Zuidas Amsterdam) het besluitvormingsproces geanalyseerd. Dit leverde verschillende verbetersuggesties op:

• Gebruik procesmanagement vanaf de start van het proces.
• Concentreer op de winstmogelijkheden van het bouwen op tunnels. Gebiedsontwikkeling op de tunnel levert mogelijk meer geld op voor het project, maar het kan ook de kwaliteit van het gebied verhogen. Het dak van de tunnel is bovendien vaak een toplocatie voor een gebouw.
• Zorg ervoor dat alle beslissende partijen binnen de projectorganisatie vertegenwoordigd zijn. Beslissingen omtrent bouwen op tunnels kunnen niet door één partij genomen worden, omdat dit buiten een eenzijdige expertise en autoriteit gaat.
• Zorg voor een transparant risicoprofiel. Risico’s leiden niet alleen tot onzekerheid in mogelijke kosten en schade, maar vaak ook tot angst op een verslechterde samenwerking. Een collectief risicomanagementplan kan uitkomst bieden.

De afweging om op een tunnel te bouwen moet voor ieder type infrastructuur hetzelfde gemaakt worden.
Wanneer het besluitvormingsproces van een project op deze punten wordt verbeterd, is het eenvoudiger om te besluiten op een tunnel te bouwen. Of dat ook gebeurt, is natuurlijk een tweede.

REFLECTIE
Door Drs. M. (Martijn) Leijten, TU Delft; Faculteit Techniek, Bestuur en Management; Afdeling Multi-Actor Systems
"Het afstudeeronderzoek van Sandra Brouwer toont vóór alles dat de complexiteit van het bouwen op tunnels niet louter van technische aard is, maar vooral van organisatorische en juridische. Technische complexiteit is vaak met technisch vernuft op te lossen, maar besluitvorming en jurisdictie vereisen geheel andere benaderingen. Juridische eigendomsverhoudingen en (risico)aansprakelijkheden betrekken onvermijdelijk veel partijen bij een project, die daar vanuit hun eigen belang in zitten. Deze fragmentatie maakt van het totstandkomingsproces van bebouwing op tunnels een ingewikkelde puzzeltocht, met daarin onaantastbare kernwaarden, wetten en regels en percepties en opinies. Het maakt de totstandkoming ook voor een deel minder exact en controleerbaar dan veel ingenieurs gewend zijn. Techniek, recht en bestuur zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Sandra Brouwer maakt ons hier in haar onderzoek uitstekend van bewust."

Eerdere berichten

Sandra Brouwer studeert af aan de TU-Delft

Op 30 september studeerde 'onze afstudeerder' Sandra Brouwer af aan de TU-Delft. Haar scriptie met de titel 'Building on tunnels – suggestions to improve the decision making process' werd beloond met een acht. Prof. Ir. Johan Bosch, voorzitter van de begeleidingscommissie, prees niet alleen haar werk, maar ook het feit dat zij haar afstudeerwerk tot op een week nauwkeurig had gepland.
Sandra Brouwer - BUILDING ON TUNNELS
Sandra Brouwer - Afstudeeronderzoek

No Dig Dag

Bij de 'No Dig Dag' die op 6 oktober in Expo Haarlemmermeer werd gehouden heeft Nic Frederiks een presentatie gegeven over het voorkomen van hinder en overlast bij werkzaamheden in de ondergrond. Met de Zuidas als voorbeeld belichtte hij de mogelijkheden om met het behouden van de bereikbaarheid en de leefbaarheid, met aandacht voor de veiligheid en een goede communicatie het maatschappelijk draagvlak voor grote en langdurige projecten te behouden.
No Dig No Nuisance

In het middagprogramma van het congres gaf Richard van Ravesteijn in zijn rol als programmacoördinator bij het COB, samen met Ernst-Jan Achterhuis van ProRail, een presentatie over het detecteren van kabels en leidingen zonder te graven. In de presentatie worden de resultaten belicht van de praktijkproef voor detectiebedrijven en wordt een toekomstperspectief aangegeven voor het detecteren inclusief aanbevelingen hoe daar te komen.
Kabels en leidingen detecteren zonder graven

Na de presentatie was er een videoboodschap van Ed Nijpels (voorzitter GeoBusiness Nederland), waarin hij aangeeft dat de branche met de uitkomsten van het project aan de slag gaat.

Informatie over de No Dig Dag 2011 vindt u op
www.no-dig-dag.nl

Familie Bofkont op de Zuidas

Samen met Dafne Westerhof van Het Beloofde Varkensland heeft Hompe en Taselaar het initiatief genomen om nogmaals een plekje voor de Familie Bofkont op de Zuidas te maken. Dit keer in het zogenoemde Biggenbos, op de hoek Mahlerlaan-Buitenveldertselaan. Voor meer informatie zie www.familiebofkont.nl

Afstudeerder ‘Building on top of tunnels’

In stedelijk gebied wordt er steeds vaker gekozen om infrastructuur ondergronds aan te leggen. De ruimte die beschikbaar komt voor verdere ontwikkeling wordt vaak niet gebruikt voor vastgoedontwikkeling. Dit onderwerp staat centraal bij het afstudeeronderzoek van Sandra Brouwer, dat ze bij Hompe & Taselaar in het kader van haar opleiding aan de TU Delft MSc programma Construction, Management & Engineering zal uitvoeren. Het onderzoek richt zich voornamelijk op verbeteringen in het besluitvormingsproces bij bouwen op tunnels in een multi-actor netwerk.

Sandra verwacht de scriptie in september a.s. af te ronden. Frans Taselaar is een van haar begeleiders bij het afstuderen.

Kabels en leidingen rond watergangen

Op 12 juli 2010 is de CROW werkgroep “Kabels en Leidingen rond Watergangen” van start gegaan. Deze werkgroep heeft tot doel om een procedure op te stellen voor:

• Zorgvuldig graven nabij kabels en leidingen rond watergangen
• Het lokaliseren van kabels en leidingen rond watergangen

Hompe en Taselaar verricht als projectmanager voor CROW het secretarisschap, de begeleiding van de werkgroep en het opstellen van de eindrapportage.

Internationale werkgroep “Multi-System Utility Tunnels”

Hompe en Taselaar is mede initiatiefnemer van een internationale werkgroep voor Multi-Sytem Utility Tunnels. Deze werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van diverse landen, zoals: Israël, Duitsland, Spanje, Nederland. In mei 2010 vond in Barcelona een tweedaagse workshop plaats om onderling kennis uit te wisselen. Tijdens de workshop is een basis gelegd om in 2011 gezamenlijk een Internationale conferentie te organiseren.

Opening onderstation RAI

Op vrijdag 9 oktober 2009 vond de officiële opening plaats van het onderstation van ProRail. Het bijzondere aan dit door Hompe en Taselaar geïnitieerde project is dat het een onderdeel is van een totaalkunstwerk en het tevens een combinatie heeft gevonden met techniek. Kunstenaar Krijn de Koning heeft er met zijn ontwerp voor gezorgd dat dit schakelstation een heuse blikvanger in de Zuidas is geworden. Bekijk hier de film die ter gelegenheid van de opening is gemaakt door Richtje Reinsma en Katelijne Schrama. Nadere uitleg over het project vindt u hier.

Boek "Inleiding Kabels en leidingen" gelanceerd

Frans Taselaar heeft in opdracht van het COB in 2009 een handboek geschreven over de vele aspecten die komen kijken bij de ondergrondse infrastructuur van kabel- en leidingnetwerken. Dit boek maakt onderdeel uit van de lesstof van diverse technische onderwijsinstellingen. Het boek is uitgegeven door het COB onder ISBN-nummer 90xxx. Via deze link kunt u een exemplaar bestellen of vraag er naar bij de betere boekhandel.

Bosatlas van Ondergronds Nederland gelanceerd

Op dinsdag 23 juni 2009 werd in de Openbare Bibliotheek Amsterdam officieel het eerste exemplaar van de 'Bosatlas van Ondergronds Nederland' aangeboden aan stadsarcheoloog Jerzy Gawronski (BMA) en Hans van Velzen (directeur OBA). Klikt u hier om naar de website met de uitzending van de Wereldomroep te gaan.
Tevens werden aan een aantal leerlingen van het Sint-Nicolaas Lyceum enkele exemplaren uitgereikt, waarmee het startschot is gegeven om alle middelbare scholen in Amsterdam te voorzien van deze atlas.

Interview op Amsterdam FM met Frans Taselaar

Frans Taselaar was samen met Maarten de Boer te gast in de studio van radiostation Amsterdam FM om te praten over hun bijdrage aan de totstandkoming van het hoofdstuk 'Stedelijke ondergrond' in de Bosatlas van Ondergronds Nederland. Klik hier om de uitzending te beluisteren.

Opening nieuw kantoor

Op woensdag 20 mei 2009 heeft Hompe en Taselaar officieel de deuren van haar nieuwe kantoor geopend. Met tal van genodigden is het glas geheven en heeft eenieder zijn of haar bijdrage geleverd aan het grote kunstwerk dat thans de vergaderruimte van ons kantoor siert. Klik hier voor enkele foto's.

“Underground Multi-System Utility Tunnels”

Tijdens de 1^ste internationale conferentie over ondergrondse, multifunctionele voorzieningentunnels in de Israëlische plaats Haifa, heeft Frans Taselaar een voordracht gehouden.